Ik ben meerdere keren in Indonesië geweest tijdens de ramadan, onder andere op Java. Ook heb ik twee keer het Suikerfeest (Lebaran) meegemaakt. Het is een bijzondere periode om daar te zijn, soms 'lastig', soms juist heel mooi.

Maar hoe is het eigenlijk om als niet-moslim in Indonesië te zijn tijdens de ramadan?

Wat is Ramadan in Indonesië?

Indonesië is het grootste islamitische land ter wereld. Tijdens de ramadan vasten veel Indonesiërs van zonsopgang tot zonsondergang. Dit merk je vooral sterk op eilanden zoals Java en Lombok, waar de meerderheid van de bevolking moslim is. Op Bali is dat anders: daar is de bevolking overwegend hindoeïstisch. Ramadan wordt daar dus minder breed gevierd, al wonen er ook op Bali moslims die wel vasten vooral in grotere steden en buiten de toeristische gebieden.

Omdat Indonesië dichter bij de evenaar ligt, wordt het sneller donker dan in Nederland. Dat maakt de vastentijd iets korter dan in Europa maar in de tropische hitte blijft het zwaar, vooral omdat mensen overdag ook niet drinken.

Hoe is het om daar te reizen tijdens de ramadan?

Soms voelt het een beetje ongemakkelijk. Overdag eet jij als reiziger gewoon, terwijl veel Indonesiërs niet eten of drinken. Restaurants zijn rustiger, sommige plekken sluiten eerder of gaan pas later open. De sfeer overdag is vaak wat stiller. Het is soms gek om in een restaurant te zitten terwijl bijna niemand eet. Je beleeft een plek echt op een andere manier.

De avonden zijn anders dan ‘normaal’ buiten de ramadan. Rond zonsondergang – meestal tussen 17:30 en 18:00 – wordt het ineens levendig. Mensen verzamelen zich om samen het vasten te verbreken. Dat moment heet Buka puasa  = “breaking the fast”.

Ze beginnen vaak met iets zoets. Er zijn speciale snacks en gerechten die typisch bij de ramadan horen. Families, vrienden en collega’s eten samen.  Elke avond voelt bijna als een kleine viering. Lokale warungs en markten worden juist ’s avonds extra gezellig.

Het ritme is echt wel anders

Wat ik ook bijzonder vond, bijvoorbeeld in Malang op Java: Rond 04:00 – 05:00 ’s ochtends worden mensen wakker om nog te eten vóór zonsopgang. Ik slaap in Malang altijd bij mensen die ik ken, Indonesiërs dus ik maak het van dichtbij mee. De moskeeën maken mensen wakker met gebed en oproepen om wakker te worden, de meeste vinden het geluid echt lekker…haha (ik niet echt). Daarna gaan sommigen meteen door naar werk of school. Het betekent vaak korte nachten.

Het Suikerfeest (Lebaran of idulfitri) in Indonesië

Aan het einde van de ramadan vieren moslims in Indonesië Lebaran, ook wel Idulfitri (Eid al-Fitr) genoemd. Dit is een van de belangrijkste en meest bijzondere feestdagen van het jaar. Dat is een van de mooiste momenten om in Indonesië te zijn.

Op de dag van Lebaran (suikerfeest):

Ga je bij familie langs, vraag je elkaar om vergeving (“minta maaf”), draag je vaak mooie kleding en zie of ben je de hele dag met familie samen en het allerleukste, je eet de hele dag. Kinderen krijgen vaak geld of cadeautjes van familieleden. Iedereen is blij, huizen zijn open, tafels staan vol met snacks en gerechten. Het voelt een beetje als een combinatie van Kerst en Nieuwjaar. Het is voor moslims een periode van vergeving, dankbaarheid en opnieuw beginnen.

Is reizen tijdens Ramadan een goed idee?

Mijn persoonlijke mening is dat dat van jou afhangt.
Ramadan kan wat rustiger aanvoelen overdag, minder toeristisch zijn op sommige plekken, cultureel heel verrijkend zijn.

Maaaaar:

Sommige restaurants zijn gesloten overdag of het is een andere sfeer dan normaal, activiteiten starten soms later, het kan als westerse reiziger ongemakkelijk voelen om openlijk te eten.